งานวิจัยล่าสุดด้านการพัฒนาพันธุ์ข้าวโพดด้วยเทคโนโลยีการปรับแต่งจีโนม หรือ CRISPR-Cas

โดย…ดร.นิพนธ์ เอี่ยมสุภาษิต

งานวิจัยส่วนใหญ่มุ่งเน้นไปที่การเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการ การสร้างความทนทานต่อสภาพภูมิอากาศและการหักล้ม ตลอดจนการย่นระยะเวลาการปรับปรุงพันธุ์ให้รวดเร็วขึ้นโดยไม่มียีนแปลกปลอมตกค้าง (Transgene-free) ด้วยเทคโนโลยีการปรับแต่งจีโนม (Genome Editing: GEd หรือ CRISPR-Cas) สรุปได้ดังนี้

  1. การเพิ่มคุณค่าทางโภชนาการและคุณภาพเมล็ด
  • ข้าวโพดโปรตีนสูง (High-Protein Maize). ทีมนักวิทยาศาสตร์จาก สถาบันบัณฑิตวิทยาศาสตร์จีน (CAS) ได้ค้นพบยีนควบคุมโปรตีนสูงตัวที่สองในข้าวโพดป่าและนำมาปรับปรุงพันธุ์ข้าวโพดสายพันธุ์ท้องถิ่น (ตีพิมพ์ในวารสาร Nature เดือนมิถุนายน 2569) ส่งผลให้ระดับโปรตีนในเมล็ดเพิ่มขึ้นจาก ร้อยละ 8.5 เป็นมากกว่า ร้อยละ 12 ช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้ากากถั่วเหลืองในอุตสาหกรรมอาหารสัตว์
  • ข้าวโพดหวานกึ่งข้าวเหนียว (Sweet-Waxy Maize). งานวิจัยในวารสาร International Journal of Molecular Sciences (เมษายน 2569) ใช้เทคโนโลยี CRISPR/Cas9 ปรับแต่งยีน Wx และ Sh2 พร้อมกันเพื่อสร้างสายพันธุ์ข้าวโพดที่มีความหวานและความเหนียวนุ่มในฝักเดียวได้อย่างรวดเร็ว ลดข้อจำกัดของการผสมพันธุ์แบบดั้งเดิม
  1. การปรับโครงสร้างต้นและความทนทานต่อสภาวะแวดล้อม
  • ต้นเตี้ยลดการหักล้ม (Short-Stature Maize). นักวิจัยพัฒนาเทคนิคแก้ไขยีนควบคุมความสูงร่วมกับระบบเหนี่ยวนำแฮพลอยด์ (Haploid Induction) ทำให้สามารถปรับลดความสูงของลำต้นในสายพันธุ์ข้าวโพดชั้นยอด (elite line) ได้ภายใน 2 รุ่น ช่วยให้ปลูกในระยะชิดได้มากขึ้นและทนทานต่อลมแรงได้ดีขึ้น
  • ทนแล้งและทนเค็ม. งานวิจัยทบทวนในวารสาร Genetics and Molecular Research (สิงหาคม 2569) ระบุความสำเร็จในการแก้ไขโปรโมเตอร์ของยีน ARGOS8 ซึ่งช่วยเพิ่มผลผลิตได้ ร้อยละ 8 – 10 ในสภาวะแห้งแล้ง และการนำยีน ZmHKT1;2 จากข้าวโพดป่า (Teosinte) มาปรับใช้เพื่อลดการสะสมโซเดียมในยอดพืชได้ถึง ร้อยละ 80 ในพื้นที่ดินเค็ม
  • ต้านทานโรคไวรัสและศัตรูพืช. โครงการความร่วมมือของ ศูนย์ปรับปรุงข้าวโพดและข้าวสาลีนานาชาติ (CIMMYT) ใช้ CRISPR-Cas9 ปรับปรุงสายพันธุ์ข้าวโพดชั้นยอดให้ต้านทานโรคใบด่างและตายพราย (Maize Lethal Necrosis: MLN) โดยลดเวลาการปรับปรุงพันธุ์เหลือเพียง 2 – 3 ปี รวมถึงการแก้ไขยีน ZmGDIα เพื่อต้านทานโรคแคระแกร็นในข้าวโพด (MRDD) โดยไม่กระทบต่อผลผลิต
  1. นวัตกรรมเทคนิคการปรับปรุงพันธุ์ยุคใหม่
  • HI-Edit และการใช้ความร้อนกระตุ้น. งานวิจัยที่เผยแพร่บน ฐานข้อมูล PubMed Central แสดงให้เห็นว่าการผสานโปรตีน UBA2 เข้ากับระบบ CRISPR และการอบความร้อนหลังการผสมเกสร ช่วยเพิ่มอัตราการแก้ไขจีโนมในพืชดับเบิลแฮพลอยด์ (Doubled Haploid) สูงสุดถึง ร้อยละ 33 ทำให้ได้สายพันธุ์แท้ที่มีลักษณะตามต้องการอย่างรวดเร็ว
  • การผสาน AI และ Genomic Selection. แนวโน้มวิจัยในปี 2569 มุ่งเน้นการใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) คาดการณ์ตำแหน่งยีนเป้าหมาย ร่วมกับการคัดเลือกจีโนม (Genomic Selection) และการส่งถ่ายสารพันธุกรรมแบบปลอดดีเอ็นเอแปลกปลอม (DNA-free / RNP delivery) เพื่อให้พันธุ์พืชที่ได้ไม่ถูกจัดเป็นพืชดัดแปรพันธุกรรม (GMO) ตามกฎหมายในหลายประเทศ
  1. ความคืบหน้าในประเทศไทย

ในประเทศไทย กรมวิชาการเกษตร ร่วมกับ สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (สวก.) ได้จัดงาน GEd Innovation Showcase 2026 และเดินหน้าขับเคลื่อนแผนยุทธศาสตร์การใช้เทคโนโลยีปรับแต่งจีโนมกับพืชเศรษฐกิจเป้าหมาย รวมถึง ข้าวโพด เพื่อสร้างสายพันธุ์ที่ทนแล้ง ทนร้อน ต้านทานโรคและแมลง ลดการนำเข้าวัตถุดิบอาหารสัตว์ และตั้งเป้าขยายผลสู่แปลงเกษตรกรภายใน 2 – 5 ปี

รวบรวมและสรุปโดย AI