โดย…ดร.นิพนธ์ เอี่ยมสุภาษิต

นักวิจัยจากสถาบัน Max Planck Institute และคณะผู้ร่วมวิจัยได้แสดงให้เห็นว่า กระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงแบบ C4 สามารถทำงานได้ภายในต้นข้าวดัดแปลงพันธุกรรม ซึ่งอาจนำไปสู่การเพิ่มผลผลิตของพืชอาหารหลักในอนาคต
โดยปกติ ข้าวเป็นพืชที่ใช้กระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงแบบ C3 ซึ่งมีประสิทธิภาพต่ำกว่า เนื่องจากเอนไซม์ Rubisco (Ribulose bisphosphate carboxylase) มักจับกับออกซิเจนแทนคาร์บอนไดออกไซด์ ส่งผลให้พืชสูญเสียพลังงานไปเป็นจำนวนมาก นักวิจัยจึงนำยีนสำคัญ 5 ยีนจากข้าวโพดซึ่งเป็นพืช C4 มาแสดงออกในต้นข้าว และพบหลักฐานว่ากลไกเพิ่มความเข้มข้นของคาร์บอนแบบ C4 สามารถเกิดขึ้นได้จริงภายในใบข้าวที่ยังมีชีวิต
ทีมนักวิจัยใช้เทคโนโลยีโปรโมเตอร์สังเคราะห์ (synthetic promoter) เพื่อกำหนดการทำงานของเอนไซม์จากข้าวโพด 5 ชนิด ให้เกิดขึ้นในเซลล์มีโซฟิลล์ (mesophyll cells) และเซลล์บันเดิลชีท (bundle sheath cells) ของข้าว การติดตามการเคลื่อนที่ของคาร์บอนด้วยเทคนิคไอโซโทปยืนยันว่า คาร์บอนได้ผ่านกระบวนการสำคัญทั้ง 4 ขั้นตอนของวัฏจักร C4 ภายในต้นข้าวแล้ว
แม้ว่ายังจำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติม เพื่อปรับปรุงโครงสร้างใบและเพิ่มประสิทธิภาพของเอนไซม์ เพื่อให้ระบบนี้สามารถทำงานเป็น “เครื่องยนต์เพิ่มความเข้มข้นของคาร์บอนไดออกไซด์” ได้อย่างสมบูรณ์ ผลงานวิจัยนี้ถือเป็น หลักฐานเชิงแนวคิด (proof of concept) ที่สำคัญ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าการพัฒนาพืชอาหารหลักที่ใช้ทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นนั้นเป็นไปได้ และอาจช่วยเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหารของโลกในอนาคต
สรุปสั้นสำหรับประชาชนทั่วไป
- ข้าวทั่วไปใช้การสังเคราะห์ด้วยแสงแบบ C3 ซึ่งสูญเสียพลังงานบางส่วนระหว่างการตรึงคาร์บอน
- นักวิทยาศาสตร์นำยีน 5 ยีนจากข้าวโพด (พืช C4) มาใส่ในข้าว
- พบว่ากลไกสำคัญของการสังเคราะห์ด้วยแสงแบบ C4 เริ่มทำงานได้ในใบข้าว
- หากพัฒนาต่อได้สำเร็จ อาจช่วยเพิ่มผลผลิตและใช้ทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
- เป็นก้าวสำคัญสู่การพัฒนาพืชอาหารที่รองรับความต้องการอาหารของประชากรโลกในอนาคต
อ่านเพิ่มเติมได้ที่ https://www.nature.com/articles/s41477-026-02430-5
