โดย…ดร.นิพนธ์ เอี่ยมสุภาษิต
พืชดัดแปลงพันธุกรรม อาจเป็นกุญแจสำคัญช่วยให้ทวีปแอฟริกามีอาหารเพียงพอสำหรับประชากรที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว แต่ปัจจุบันมีเพียง 15 ประเทศเท่านั้นที่อนุญาตให้มีการทดสอบภาคสนาม หรืออนุมัติผลิตภัณฑ์ที่มาจากการดัดแปลงพันธุกรรม จากข้อมูลการทบทวนงานวิจัยใหม่โดย Bioengineer ชี้ว่า สาเหตุหลักที่ทำให้การยอมรับเป็นไปอย่างล่าช้า มาจาก “ข้อมูลที่คลาดเคลื่อน” และความกังวลที่ยังคงมีอยู่ เกี่ยวกับความปลอดภัย สิ่งแวดล้อม และจริยธรรม
งานวิจัยชิ้นนี้จัดทำโดย Gideon Sadikiel Mmbando นักชีววิทยาจากมหาวิทยาลัยโดโดมา (University of Dodoma) ในแทนซาเนีย (Tanzania) และได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Discover Biotechnology ซึ่งมองเห็นศักยภาพที่สดใสของเทคโนโลยีนี้ว่า “เป็นเทคโนโลยีชีวภาพที่มีศักยภาพในการแก้ปัญหาทางการเกษตรส่วนใหญ่ของแอฟริกาได้”
สถานการณ์การใช้งานในปัจจุบัน ประเทศที่เปิดรับมีกระจายอยู่ทั่วทวีป เช่น:อียิปต์และซูดาน: ปลูกข้าวโพดและฝ้ายดัดแปลงพันธุกรรม ทางตอนเหนือของประเทศ กานาและไนจีเรีย: ปลูกถั่วพู (cowpea), ฝ้าย และถั่วเหลืองดัดแปลงพันธุกรรม ทางตะวันตกของประเทศ เอธิโอเปีย: กำลังปลูกฝ้ายดัดแปลงพันธุกรรม และ แอฟริกาใต้: เป็นผู้นำที่ปลูกพืชดัดแปลงพันธุกรรมมานานกว่า 20 ปี (คาโนลา, ฝ้าย, ข้าวโพด และถั่วเหลือง)
เมื่อประเทศต่าง ๆ ในแอฟริการับเอาพืชดัดแปลงพันธุกรรม (GM) ไปทดลองปลูกและใช้งานจริง ผลลัพธ์ที่กลับมานั้นดีเกินคาด เช่น ฝ้าย Bt ในบูร์กินาฟาโซ ช่วยเพิ่มผลผลิตและรายได้ให้เกษตรกรพร้อมทั้งลดความเสียหายจากศัตรูพืช, มันเทศเสริมคุณค่าทางโภชนาการได้รับความนิยมในยูกันดา เคนยา และโมซัมบิก นอกจากนี้ นักวิจัยยังใช้เทคโนโลยี CRISPR ปรับแต่งพันธุกรรมพืชหลักอย่าง เทฟฟ์ (teff) และข้าวฟ่างพื้นเมืองด้วย
อุปสรรคสำคัญที่ทำให้คนยังไม่เปิดรับ Mmbando รายงานว่า อุปสรรคหลัก คือ ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนและความกังวลเรื่องความปลอดภัย ซึ่งนำไปสู่มาตรการควบคุมที่เข้มงวดและความเคลือบแคลงใจของประชาชน นอกจากนี้ หลายประเทศยังขาดแคลนงบประมาณ บุคลากรที่ผ่านการอบรม ห้องปฏิบัติการความปลอดภัยทางชีวภาพ และกฎระเบียบที่ชัดเจน อีกทั้งประเด็นที่บริษัทเอกชนเพียง 4 แห่งครองส่วนแบ่งตลาดเมล็ดพันธุ์ถึง ร้อยละ 90 ทำให้เกิดความกังวลเรื่องการพึ่งพาและราคาเมล็ดพันธุ์ที่แพงขึ้น รวมถึงนโยบายจากยุโรปและสหรัฐฯ ที่มีอิทธิพลต่อผู้กำหนดนโยบายในแอฟริกาเช่นกัน
ข้อเสนอแนะในการแก้ปัญหา ในด้านงานวิจัยยังคงมีช่องว่างเพราะขาดข้อมูลภาคสนามในระยะยาวและเฉพาะเจาะจงในแต่ละภูมิภาค Mmbando จึงเสนอแนวทางแก้ไขว่า ควรมีการ บูรณาการกฎระเบียบด้านความปลอดภัยทางชีวภาพให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน เพิ่มโครงสร้างพื้นฐานด้านการวิจัย และปรับปรุงการถ่ายทอดเทคโนโลยี เพื่อให้เกษตรกรรายย่อยสามารถเข้าถึงพืชดัดแปลงพันธุกรรมเหล่านี้ได้จริง
อ่านเพิ่มเติมได้ที่ https://geneticliteracyproject.org/2026/11/11/slow-adoption-only-15-of-africas-54-nations-embrace-genetic-engineering-food-revolution-heres-why/