กรมวิชาการเกษตร สืบสานพระราชปณิธานในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) เดินหน้าสำรวจ อนุรักษ์ และฟื้นฟูพันธุกรรมพืชท้องถิ่น พืชสมุนไพร ไม้หายากของไทย และทรัพยากรธรรมชาติภาคกลาง ณ พื้นที่แปลงทดลองและขยายพันธุ์พืชดงเกณฑ์หลวง อำเภอวัดสิงห์ จังหวัดชัยนาท เพื่อรักษาสมดุลความหลากหลายทางชีวภาพ พร้อมพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ระบบนิเวศ และการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ด้านการเกษตรอย่างครบวงจร
ดร.พงศ์ไท ไทโยธิน รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ รักษาราชการแทนอธิบดีกรมวิชาการเกษตร เปิดเผยว่า ศูนย์วิจัยพืชไร่ชัยนาทได้ดำเนินงานโครงการ อพ.สธ. ในพื้นที่แปลงทดลองและขยายพันธุ์พืชดงเกณฑ์หลวง ตำบลหนองขุ่น อำเภอวัดสิงห์ จังหวัดชัยนาท ซึ่งเป็นพื้นที่ป่าเต็งรังดั้งเดิมกว่า 78 ไร่ให้กลายเป็นคลังพันธุกรรมพืชที่มีชีวิต โดยใช้หลักการเรียนรู้ การใช้ประโยชน์ และการสร้างจิตสำนึก
ดร.พงศ์ไท ไทโยธิน
ปัจจุบันประสบผลสำเร็จในการขึ้นทะเบียนและปกปักรักษารวบรวมพืชพรรณไม้ พืชสมุนไพร พืชพื้นบ้าน และไม้หายากรวมกว่า 62 วงศ์ 130 ชนิด จำนวน 4,986 ต้น พร้อมจัดทำระบบรหัสพิกัด ป้ายข้อมูลดิจิทัล แผนที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ด้านการเกษตร พัฒนาเส้นทางศึกษาธรรมชาติ และสร้างแนวกันไฟป่าเพื่อป้องกันความสูญเสียในฤดูแล้ง รวมถึงยังตอบโจทย์มิติด้านสิ่งแวดล้อมด้วยการจัดทำแปลงประเมินการกักเก็บคาร์บอนในพื้นที่ป่า ซึ่งจากการคำนวณการกักเก็บคาร์บอนตามแนวทางโครงการ LESS พบว่า ผืนป่าสามารถช่วยกักเก็บคาร์บอนได้สูงถึง 38 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ของต้นไม้ 141 ต้น ที่เป็นพืชกลุ่มพรรณไม้ทั่วไป อันสะท้อนถึงความสมบูรณ์ของป่าอนุรักษ์แห่งนี้
ในด้านการปลูกรักษาและใช้ประโยชน์ ศูนย์ฯ ได้รวบรวมพืชสมุนไพรหายากที่มีสรรพคุณทางยา 100 ชนิด แบ่งเป็น 10 กลุ่มตำรับยา พร้อมส่งต่อคุณค่าสู่สังคมด้วยการเพาะขยายพันธุ์ไม้สมุนไพร เช่น รางจืด เจตมูลเพลิง หญ้าหนวดแมว ตรีชวา และทองพันชั่ง แจกจ่ายแก่ชุมชน โรงเรียน และประชาชนไปแล้วกว่า 1,000 ต้น
รวมทั้งบูรณาการข้อมูลร่วมกับกลุ่มแพทย์แผนไทยและหน่วยงานสาธารณสุข ยกระดับพื้นที่ให้กลายเป็น “ศูนย์เรียนรู้มีชีวิต” เปิดต้อนรับบุคลากรทางการแพทย์ นักศึกษา และประชาชนทั่วไป เข้าศึกษาดูงานและฝึกประสบการณ์ด้านสมุนไพรและการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช เพื่อปลูกฝังจิตสำนึก ตระหนักรู้ และอนุรักษ์ทรัพยากรท้องถิ่น ส่งต่อความมั่นคงทางชีวภาพให้แก่ประเทศอย่างยั่งยืน พร้อมกับการอนุรักษ์และปลูกรักษา “ต้นลานป่า” บนพื้นที่ 6 ไร่ ร่วมกับไม้ยืนต้นทรงคุณค่า
“กรมวิชาการเกษตร พร้อมมุ่งมั่นพัฒนาพื้นที่ศูนย์วิจัยพืชไร่ชัยนาท ให้เป็น “ศูนย์เรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ด้านการเกษตร” แหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตของประชาชน เยาวชน และเป็นฐานข้อมูลทรัพยากรพันธุกรรมพืชที่สำคัญของประเทศต่อไป” ดร.พงศ์ไท กล่าว