ต้องเปลี่ยนวิธีคิดการใช้ปุ๋ยใหม่ (2)

  •  
  •  
  •  
  •  

โดย – รศ.ดร.พีรเดช  ทองอำไพ

                คราวที่แล้วได้เล่าถึงแนวคิดปุ๋ยสั่งตัดในการปลูกข้าวโพดที่อำเภอนครไทย จังหวัดพิษณุโลก ที่ประสบความสำเร็จในการใช้ ทำให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนค่าปุ๋ยลงได้เกือบ 50% แต่ผลผลิตเพิ่มขึ้นเกือบ 30% คราวนี้มาดูเกิดขึ้นได้อย่างไร

                เรื่องนี้ เริ่มแรกมาจากที่  สกว. ให้การสนับสนุนงานวิจัยเรื่องการใช้ปุ๋ยกับข้าวโพด ซึ่งมี ดร. ทัศนัย์ อัตตะนันทน์ จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เป็นหัวหน้าโครงการ ในโครงการดังกล่าวได้มีการพัฒนาเครื่องมืออย่างหนึ่งขึ้นมา มีทั้งชุดตรวจสอบปริมาณธาตุอาหารในดิน ซึ่งเป็นชุดตรวจสอบอย่างง่าย และรวดเร็ว เกษตรกรสามารถนำมาใช้ในการวิเคราะห์ดินด้วยตัวเองได้

ที่สำคัญมีความแม่นยำและเพียงพอที่จะใช้พิจารณาว่าดินนั้นขาดธาตุ เอ็นพีเค (NPK)  มากน้อยเพียงใด รวมทั้งได้พัฒนาคู่มือกำกับด้วยว่าถ้าวิเคราะห์ดินแล้วทราบระดับธาตุอาหารว่ามีมากน้อยเพียงใดแล้ว ก็สามารถใส่ปุ๋ยตามความจำเป็นโดยอิงอยู่บนค่าวิเคราะห์ดินที่ได้

                จากการใช้ชุดตรวจสอบดินดังกล่าวก็พบว่าเกษตรกรเกือบทั้งหมดใช้ปุ๋ยไม่ถูกต้อง บางครั้งให้ไนโตรเจนมากเกินไป และไม่เคยใส่โพแทสเซียมเลย ผลก็คือผลผลิตต่ำ แต่ว่าเสียค่าปุ๋ยโดยเปล่าประโยชน์ เพราะบางอย่างขาดบางอย่างเกิน พอปรับเปลี่ยนการใช้ปุ๋ยมาเป็นตามคำแนะนำที่อิงอยู่บนค่าวิเคราะห์ดินที่ได้ ก็ทำให้ต้นทุนค่าปุ๋ยโดยรวมลดลง แต่ผลผลิตเพิ่มขึ้น

                เรื่องนี้ที่เริ่มกันจริง ๆ สถานที่ทดลองของกลุ่มนักวิจัยเริ่มแรกเลยทำในแปลงเกษตรกรที่นครราชสีมา ซึ่งมีการปลูกข้าวโพดค่อนข้างมากแหล่งหนึ่ง เพียงแต่ว่าในช่วงนั้นเมื่อหลายปีก่อน ยังไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควรเพราะว่ากระแสเกษตรอินทรีย์มาแรงมาก ทำให้มองว่าการใช้ปุ๋ยเคมีเป็นเรื่องผิด แม้แต่ผู้ที่ดูแลนโยบายระดับจังหวัดก็ปฏิเสธเทคโนโลยีดังกล่าว การขยายผลก็จึงยังไม่เกิดขึ้นเท่าที่ควร

                ต่อมานักวิจัยได้ศึกษาการใช้ปุ๋ยในนาข้าว ผลออกมาลดต้นทุนการใช้ปุ๋ยลงได้ และผลผลิตกลับเพิ่มขึ้น ก็เลยขยายผลโดยการร่วมมือกับสำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม( สปก.) ปรากฏว่าได้ผลดีพอสมควร

                แรกๆปุ๋ยสั่งตัด บางคนเข้าใจผิดคิดว่ายีห้อปุ๋ย  ต้องอธิบายว่า เป็นกระบวนการหรือวิธีการใช้ปุ๋ยที่อิงอยู่บนค่าวิเคราะห์ดินที่ได้มีการวิเคราะห์ในแต่ละพื้นที่เป็นราย ๆ ไป เหมือนกับการสั่งตัดเสื้อผ้าที่ต้องมีการวัดตัวเป็นการเฉพาะแต่ละราย

                ที่จังหวัดพิษณุโลก มีโครงการหนึ่งของ สกว. เช่นกัน ได้สนับสนุนให้ชาวบ้านในแต่ละชุมชนมีการเก็บข้อมูลบัญชีครัวเรือน พอมีการนำข้อมูลเหล่านั้นมาวิเคราะห์จึงเห็นชัดว่าต้นทุนในการปลูกข้าวโพดของหลายอำเภอในพิษณุโลก ค่อนข้างสูงผิดปกติ เพราะครึ่งหนึ่งของต้นทุนในการปลูกข้าวโพดคือค่าปุ๋ยเคมี โดยเฉพาะที่อำเภอนครไทยในหลายตำบล กลุ่มเกษตรกรเหล่านั้นจึงได้ขอให้นักวิชาการเข้าไปช่วย ก็เลยกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการขยายผลเรื่องการใช้ปุ๋ยในข้าวโพดอย่างถูกวิธีไปยังกลุ่มชาวบ้านที่ต้องการอย่างแท้จริง

                 สกว. จึงสนับสนุนทุนวิจัยให้ ดร.ธนูชัย กองแก้ว จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เข้าไปศึกษาและหาทางแก้ปัญหาเรื่องต้นทุนค่าปุ๋ยสูงในพื้นที่ดังกล่าว โดยอิงอยู่บนผลงานเดิมของ ดร. ทัศนีย์ เกี่ยวกับเทคโนโลยีปุ๋ยสั่งตัดนั่นเองครับ